بخش به نژادی به دلیل ارتباط نزدیک با شرکت های تولید بذر خارج از کشور و همگام با آنها، دستاوردهای جدید علمی را در تحقیقات چغندر قند کشور بکار می بست. به طوری که با راه اندازی آزمایشگاه  سیتولوژی نسبت به تهیه پایه های گرده افشان تتراپلوئید اقدام نمود و به دنبال آن با استفاده از پدیده نرعقیمی اولین ارقام هیبرید دیپلوئید و تری پلوئید را به بازار کشور عرضه کرد. با توسعه مکانیزاسیون و نیاز کشور به بذر منوژرم، این مهم در دستور کار موسسه قرار گرفت و بخش به نژادی فعالیت خود را در زمینه اصلاح، تهیه و تولید پایه های مادری نرعقیم منوژرم شروع کرد که بر پایه آنها ارقام تجارتی منوژرم در داخل کشور تولید گردید.

بخش به نژادي از قسمت ها، آزمايشگاه ها و ايستگاه هاي متعددي تشكيل شده است كه تماما توسط ستاد مؤسسه تحقيقات چغندرقند همراهي و هدايت مي شوند. در مراكز استانهاي چغندر خيز كشور نيز بخش به نژادي فعاليت داشته و در پروسه اصلاح و توليد ارقام مناسب مشاركت مي نمايد. اين بخش داراي دو ايستگاه تحقيقاتي شامل فيروز كوه و بذر اليت كرج مي باشد. آزمايشگاه هاي سيتولوژي، كنترل و گواهي بذر نيز در راستاي اين بخش فعاليت دارند همچنين بخش هاي تحقيقاتي ديگر از قبيل گياهپزشكي و بيوتكنولوژي با اهداف توليد ارقام جديد چغندر قند با اين بخش همكاري داشته و توام برنامه هاي بخش را پيگيري مي نمايند.     

بخش به نژادی همواره دو هدف عمده تحقیق و تولید بذر را دنبال کرده است. محور اصلی فعالیت تحقیقاتی این بخش را می توان ارزیابی مواد ژنتیکی و اصلاح به منظور دستیابی به ارقام  ارقام پايدار و سازگار با عملکرد و عیار قند بالا معرفی کرد. در این راستا هرساله تعداد زیادی طرح تحقیقاتی تحت نظارت بخش در مراکز مختلف تحقیقاتی کشور انجام می پذیرد. به دلیل گستردگی موضوعات مورد مطالعه و با هدف سامان بخشی هر چه بیشتر امر تحقیق، بخش به نژادی اقدام به طراحی و تعریف شش زیر برنامه تحقیقاتی در قالب برنامه راهبردی به شرح ذیل نمود که هر یک شامل مراحل اصلاحی مورد نیاز برای حل معضل مورد نظر می باشند.

1- مدیریت بيماري های ویروسی چغندر قند

2- مدیریت بیماری های قارچی چغندر قند

3- نماتد مولد سیست چغندر قند

4- خشکی

5- شوری

6- بولتینگ

این بخش به موازات اجرای برنامه های تحقیقاتی ذکر شده سالانه مسئولیت مدیریت، برنامه ریزی و نظارت مستقیم بر تهیه و تولید بذور استوک و الیت را در جهت تولید بذر تجارتی به عهده دارد. به طوری که سالانه حدود 40-35 تن بذر مادری و 3- 5/2 تن بذر استوک مولتی ژرم خام و 6-5 تن بذر مادری و 800-700 کیلوگرم بذر استوک منوژرم خام تولید می نماید.

بررسي مواد ژنتيكي و اصلاح به منظور توليد ارقام با عملكرد و عيار قند بالا محور اصلي تحقيقات بهنژادي به شمار مي آيد.اين بخش و واحدهاي تابعه در ستاد موسسه در امور تحقيقات بهنژادي چغندرقند و توليد بذر اليت فعاليت دارد.واحدهاي تابعه اين بخش عبارتند از:

• آزمايشگاه كنترل بذر

• بانك ژن

• آزمايشگاه سيتو ژنتیک

• ايستگاه توليد بذر اليت فيروزكوه

• مزرعه توليد بذر اليت كرج

شرح وظایف  بخش تحقیقات به نژادی

–    - تحقيقات در زمينه اصلاح و تهيه ارقام  هيبريد منوژرم و مولتی ژرم ديپلوئيد و تريپلوئيد جديد  و با خواص کمی و کيفی برتر و    ثبت ارقام موجود

–    - تحقيقات کاربردی در زمينه اصلاح و تهيه ارقام مقاوم به تنش های محيطی ( خشکی سرما و شوری ) ؛ آفات و بيماريها

      – تهيه و تدوين استراتژی تحقيقات به نژادی در ستاد و مراکز تحقيقاتی استانها

      – تحقيقات کاربردی  در زمينه اصلاح و تهيه ارقام  مقاوم به ساقه روی ( بولتينگ )

–    -ارزيابی و استنتاج نتايج تحقيقات بهنژادی به منظور انتخاب والدها و تلاقی ها جهت

 -تنظيم برنامه های کوتاه مدت و بلند  مدت بخش به نژادی در ستاد و شهرستانها

-  گردآوری ژرم پلاسم زراعی و وحشی چغندر از سطح کشور و خارج از کشور

-  تکثیر و ارزیابی ژرم پلاسم چغندر جهت دستیابی به منابع مقاومت

 – برنامه ريزی جهت توليد ، تکثير ، کنترل ، گواهی و اختلاط اليت بمنظور توليد بذر تجارتی در اردبيل

–همکاری با بخش خدمات فنی به منظور ثبت اطلاعات و ايجاد بانک های اطلاعاتی در ارتباط با طرح ها ، نتايج و گزارش های ساليانه و نهايی

 – همکاری با ساير بخش ها در جهت تهيه و توليد مواد ژنتيکی مور نياز تحقيقاتی آنها

–شرکت در سمينار ها ، گردهمايی ها و شورای پژوهشی موسسه و همکاری با دانشگاهها و موسسات تحقيقاتی  علمی داخلی و بين المللی در ارتباط با آزمون ارقام و ساير مسائل به نژادی

      - تهيه گزارش ساليانه طرح های تحقيقاتی بخش به نژادی و تدوين مقالات علمی از نتايج  بدست آمده

–    - نظارت دقيق بر انجام عمليات کاشت ، داشت و برداشت بذور اليت و استوک در کرج و کليه مناطق توليد بذر کشور

       -تحقيقات و پژوهش در ارتباط با مسائل استاندارد بودن بذور مطابق آخرين يافته های جهانی نظير ISTA , UPOV

      –تحقيقات در زمينه پوشش ( پليت ) در بذر های منوژرم ژنتيکی و تکنيکی به منظور استفاده صحيح از بذر منوژرم

       –نظارت ، بررسی ، کنترل و گواهی بذور تجارتی توليد شده در اردبيل و همکاری نزديک با  کارخانجات قند کشور

       – همکاری و مشارکت در انتخاب ارقام مناسب کشت در نواحی آلوده به بيماريها توسط کارخانجات قند کشور

       - همکاری نزديک با شرکت ها و موسسات خارجی به منظور تبادل ژرم پلاسم ، آزمون و  بررسی ارقام ارسال شده  از  جانب آنها

       –مشارکت در کميته علمی و فنی موسسه به منظور بررسی طرح های تحقيقاتی به نژادی

       –مشارکت در آموزش کشاورزان ( روز مزرعه ) به منظور انتقال آخرين دستاوردهای بخش به نژادی به کشاورزان

       –مشارکت در آموزش دانشجويان دانشگاه های کشور به منظور آشنايی با روند اصلاح چغندرقند و توليد بذر مادری،  استوک و تجارتی

       -ارائه نتايج و دستاوردهای تحقيقاتی بخش به نژادی در سمينارها ، کارگاههای آموزشی و نمايشگاههای داخلی

       – تحقيق و پژوهش در جهت يافتن سوژه های نوين تحقيقاتی و جايگزين کردن آنها بجای روش های قديمی

      –همکاری با موسسه بيوتکنولوژی و دانشگاهها به منظور اجرای طرح های مشترک که بر پايه تحقيقات ژنتيک مولکولی استوار است.

 

اولويت هاي تحقيقات بهنژادي :

 

 

- ارتقاء كميت و كيفيت ارقام مناسب جهت كشت در مناطق مختلف چغندر كاري

- بررسي مسائل شوري و خشكي و توليد ارقام مناسب كشت در خاك وآب شور در مناطق دچار  محدوديت منابع آب

- بررسي پديده بولتينگ، اصلاح و توليد ارقام مقاوم به ساقه روی بمنظور توسعه کشت پائیزه در کشور

- اصلاح و توليد ارقام منوژرم هيبريد برای شرایط عاری از بیماری و مبتلا به عوامل بیماری زا

- بررسي و تعيين منابع مقاومت به منظور اصلاح و تهیه ارقام مقاوم به بيماري هائی نظیر ريزومانيا، كرلي تاپ، سركوسپورا،

سفيدك، پوسيدگي ريشه، ….و غيره.

 

 

ليست اسامي کارکنان بخش بهنژادي
نوع استخدام	مدرك وعنوان پست	نام و نام خانوادگي	رديف
رسمي	كارشناس ارشد -رئيس بخش -عضو هيئت علمي	محسن آقائي زاده کماکلی	1
رسمي	دكترا -زراعت-آزمایشگاه کنترل بذر	محمدعلي چگيني	2
رسمي	كارشناس ارشد-اصلاح نباتات	محمدرضا اوراضي زاده	3
قراردادي	كارشناس ارشد-اصلاح نباتات	سعيد واحدي	4
مامور آموزش	دکترا- اصلاح نباتات	اباذر رجبی	5
قراردادي	كارشناس ارشد-اصلاح نباتات	محمدرضا فتحي	6
رسمي	فوق دیپلم-تکنولوژی ماشینهای کشاورزی	عبدالحسین اصدقی تکمه داش	7
قراردادي	کارشناس تولیدات گیاهی	عبدالرضا کرمانی	8
قراردادي	دیپلم-آزمایشگاه کنترل بذر	صدیقه نورکه	9
غیر رسمی	دیپلم -تکنسین	منوچهر صادق کوهستانی	10
غیر رسمی	دیپلم فنی	یوسف ابراهیم زاده	11
غیر رسمی	سوم دبیرستان-آزمایشگاه کنترل بذر	ناهید دهقانشعار	12
غیر رسمی	پنجم ابتدائی	ناصر شادمان	13

 

معرفی ارقام مولتی ژرم چغندر قند:

 رقم  IC: هیبرید تريپلوئيد،  مناسب كشت بهاره - تيپ نرمال

این رقم از والد پدری تتراپلوئید) (37RT و والد نر عقیمC2  حاصل شده است . از خصوصیات این رقم داشتن برگهای کشیده با سطح برگ متوسط است. طول دوره رشد آن 180 روز و وزن هزار دانه آن معادل 23 گرم می باشد. عملکرد این رقم بسته به شرایط زراعی و حاصلخیزی خاک منطقه کاشت متغیر است ولی به طور متوسط  65تن با عیار 18%  می باشد. میزان بذر مصرفی آن 15-12 کیلوگرم در هکتار و مناسبترین زمان کاشت اواخر اسفند تا اوایل فروردین ماه بوده و بهترین تراکم آن 90000 بوته در هکتار است.

 رقم BR1: هيبريد تریپلوئید، متحمل به ساقه روی، مناسب كشت پائيزه و بهاره .

این رقم بعنوان اولین هیبرید مولتی ژرم متحمل به ساقه روی در سال 1366 معرفی گردید. این هیبرید تریپلوئید از تلاقی والد گرده افشان تتراپلوئید که ترکیبی از دو پایه 19669 و Jot-18 می باشد با سینگل کراس نرعقیم مولتی ژرم (I13 * A37.1) بدست آمده است. رقم BR1 از تيپ نرمال متمايل به قندي ( NZ ) برخوردار است. داراي ريشه هائي خوش فرم و كشيده و دوام سطح برگ بالا است، بطوری که برگ های آن تا پايان دوره رشد باقي مي ماند. خلوص شربت آن بالا ( در حد 87% ) است . طول دوره رشد آن 180 روز و مناسب کشت در مناطق پائیزه با زمستان ملایم و مناطق بهاره با دوره رویش طولانی است . عملکرد ریشه اين رقم در مزارع زارعين 45 تن و در مزارع كشت و صنعت ها و مزارع مكانيزه 70 - 65 تن و عيار قند آن در مقايسه با ارقام شاهد يك واحد بيشتر بود.

-          رقم 7233: هیبرید دیپلوئید، مناسب کشت بهاره، تیپ محصولی

این رقم از ترکیب رقم مولتی ژرم دیپلوئید7233 که یکی از قدیمی ترین ارقام ایرانی است و نرعقیم سیتوپلاسم) (MST R بدست آمده است. این رقم به دلیل سازگاری بالایی که دارد یکی از ارقام بسیار مناسب و مطلوب می باشد. اصلاح این رقم از سال 1357 شروع و در سال 1362 معرفی گردید. وزن هزار دانه آن 22 گرم و طول دوره رشد آن 180 روز و از لحاظ رشد رویشی متوسط است. به شوری و خشکی مقاومت نسبی دارد و به سرما و سفیدک سطحی حساس است. در اراضی شور نسبت به واریته های حساس عملکرد چشمگیری داشته و عملکرد آن در اراضی کاملا مکانیزه 65 تن و در اراضی نیمه مکانیزه 40 تن با عیار 18-17 % می باشد . میزان بذر مورد نیاز آن معادل 15 کیلو در هکتار و زمان کاشت آن اوایل فروردین ماه با تراکم 90000 بوته در هکتار می باشد .

  

معرفی ارقام منوژرم چغندر قند:

رقم رسول: هیبرید تريپلوئيد - تيپ N-E ، مقاوم به ساقه روی، مناسب كشت پائيزه و بهاره.

براساس نتايج تحقيقات، تولید چغندر قند در استان خوزستان به دليل كاهش هزينه توليد  در مقايسه با مناطق كشت بهاره از اهميت خاصي برخوردار است. از مشكلاتی که توليد چغندرقند در خوزستان با آن مواجه است یکی پدیده ساقه روی (بولتينگ) و دیگری بيمـــاري سركوسپورا است. بر اين اساس د ر سال 1373 تحقيقـات به نژادي در جهت تهيه ارقام مقاوم به ساقه روی و سركوسپورا شروع شد و نسبت به اصلاح پایه های مادری و پدری مناسب اقدام گردید. در سال 1377 هيبريدهاي بدست آمده در خوزستان مورد ارزیابی قرار گرفتند و هیبریدهای برتر در سال 1378 درمناطق مختلف و در آزمايشات ترويجــــي بررسی شدند. بر اساس نتایج حاصل یک هیبرید تريپلوئيد مقاوم گزینش گردید که بعدا به نام رسول نامگذاری شد.

این رقم يك رقم تريپلوئيد است كه پایه پدری آن ترکیبی از دو گرده افشان تتراپلوئيد  (19669+jot18) و پايه مادری آن سینگل کراس نر عقيم (231 * 261)  مي باشد. تيپ آن نرمال محصولی است. سطح سبز آن بسيار يكنواخت مي باشد و از كيفيت بالائي برخوردار است. اين رقم در آزمايشات ترويجي حدود 85 تن ريشه و 11 تن قند د رهكتار توليد نموده است. در سال زراعي 1378 د رمناطق كشت بهاره در سطح 17 هكتار حدود 3/64 تن در هكتار ريشه با عيار قند 5/14% و حدود 323/9 تن قند توليد نموده است . در ساير مناطق نيز عملکرد ریشه آن از 85- 45  تن در هكتار متغیر بود.

 

 

 رقم شيرين: هیبرید ديپلوئيد، تيپ قندی، مناسب مناطق بهاره با طول دوره رشد کوتاه .

برنامه به نژادي جهت اصلاح اين رقم از سـال 1373 شـروع شد و گرده افشانهاي مختلف ديپلوئيد در مناطق كشت بهاره براي صفات مختلف مورد ارزيابي قرار گرفتـند. براساس نتایج ارزیابی، گرده افشان های برتر انتخاب و در برنامه تولید هیبرید وارد شدند. ارزیابی هیبریدهای حاصل در مناطق مختلف و طی چند سال منتج به این رقم گردید. پایه پدری این رقم ترکیبی از دو گرده افشان 181 و 191 است که در تلاقی با پایه سینگل کراس نرعقیم (231 * 261) بهتر از سایر ترکیبات نشان داد. اين رقم دارای تيپ قندي (Z) است و در آزمايشات سازگاري نشان داده است كه از عيارقند و خلوص شربت بسيار بالائی برخوردار است. با توجه به تیپ آن و همچنین تحمل نسبی پایه های پدری و مادری آن به ساقه روی برای مناطق سردسیر کشور که طول دوره رشد کوتاه تری دارند مناسب است. طول دوره رشد این رقم 170-160 روز است.

 

 

 رقم جلگه: هیبرید تریپلوئید، تیپ محصولی، مناسب کشت بهاره با طول دوره رشد طولانی.

پایه مادری این رقم سینگل کراس (261 * 7112) و پایه پدری آن ترکیب دو گرده افشان تتراپلوئید 19669 و Jot-18 می باشد. از خصوصیات این رقم، تولید محصول ریشه بالا با تیپ NE است. در آزمایشﻫای سازگاری بیشترین میزان قند( حدود 19/14 تن درهکتار) را در میان ارقام تجارتی در منطقه میاندوآب تولید کرده است که نسبت به چهار رقم شاهد خارجی و داخلی برتری معنی‌داری داشته است. آزمایشﻫای سازگاری به مدت سه سال در پنج منطقه کرج، مشهد، شیراز، میاندوآب و همدان نشان داد که سازگاری این رقم در حد قابل توجهی بالا است. رقم جلگه برای مناطقی از کشور با دوره‌رشد نسبتاً طولانی(مانند مناطق گرمسیر استان همدان، فارس و آذربایجان‌غربی) مناسب است.

 

-          رقم گدوک: هیبرید دیپلوئید، تیپ N-Z، مناسب کشت بهاره.

پایه مادری این رقم سینگل‌کراس (436 * 7112) و پایه پدری آن ترکیب دو گرده افشان دیپلوئید 181 و 191 است. این هیبرید پس از هیبرید تریپلوئید جلگه در برنامه کار به‌نژادی قرار گرفت و متعاقب آن اصلاح شد. از لحاظ صفات مهم عملکرد ریشه، عیارقند و راندمان استحصال این رقم در آزمایش های مقایسه محصولی نسبت به شاهد آزمایش برتری داشت. آزمایشﻫای سازگاری این رقم در مناطق مختلف نظیر کرج، مشهد، شیراز، میاندوآب، اصفهان و بردسیر کرمان نشان داد که متوسط عملکرد ریشه این هیبرید 21/63 تن در هکتار و متوسط محصول شکر آن 42/10 تن شکر در هکتار است. رقم گدوک از نظر تیپ جزء ارقام نرمال قندی (NZ) محسوب می‌شود. زراعت این رقم در مناطق معتدل نسبتاً سرد استانﻫای فارس، اصفهان، همدان، آذربایجان‌غربی، کرمان و خراسان و به‌ویژه برای کشت در همدان، بردسیر کرمان و مشهد قابل‌توصیه است.

 

 رقم زرقان: هیبرید دیپلوئید، متحمل به بیماری ریزومانیا، دارای عملکرد ریشه و عیار قند خوب در شرایط عاری از بیماری، مناسب مناطق بهاره

 از ترکیب والد پدری (20322) و والد مادری (436*7112) بدست آمده است. این رقم متحمل به بیماری ویروسی ریزومانیا است و برای کشت در مزارع با آلودگی کم نسبت به ریزو مانیا بسیار مناسب است. متوسط عملکرد ریشه این رقم در مزارع آلوده 45 تن در هکتار با عیار قند 15درصد می باشد و نسبت به تمام ارقام منوژرم داخلی در این نوع مزراع برتر است.متوسط عملکرد ریشه رقم زرقان در مزارع سالم 62 تن در هکتار با عیار قند 5/16 در صد است.این رقم یک هیبرید دیپلوئید تک جوانه (منوژرم) و دارای تیپ نرمال متمایل به قندی می باشد. کم عمق بودن شیارهای دوطرف ریشه، ریشه های صاف و کله قندی و بدون انشعاب از ویژگی های مهم این رقم محسوب        می شود. طول دوره رشد ان حدود 180 روز است. این رقم مناسب کشت بهاره در مزارع آلوده و غیر آلوده بوده و برای کشت پاییزه مناسب نیست.

 

 

رقم جدیدSBSI 001  :

این رقم از ترکیب والد پدری HM 5514 و والد مادری  (419*434)بدست امده است. این رقم متحمل به ساقه روی و ماسب کشت پاییزه چغندرقند می باشد. متوسط عملکرد ریشه ان در منطقه دزفول (کشت پاییزه): 5/74 تن در هکتار با عیار 23/17 درصد و با عملکرد شکر 55/11 تن می باشد. این رقم یک هیبرید دیپلوئید تک جوانه (منوژرم) و دارای تیپ نرمال متمایل به قندی می باشد. طول دوره رشد آن در کشت پاییزه 220 تا 240 روز می باشد. این رقم در مرحله معرفی و نامگذاری می باشد.

 

 

رقم جدید SBSI 002 :

این رقم از ترکیب والد پدری تتراپلوئید JOT18  و والد مادری FC 607 حاصل شده است. این رقم متحمل به ساقه روی و مناسب کشت پاییزه می باشد. متوسط عملکرد ریشه، درصد قند و عملکرد شکر ان به شربت 18/64 تن در هکتار، 77/16درصد و 30/9 تن در هکتار می باشد. این رقم یک هیبرید تک جوانه (منوژرم) و دارای ریشه نرمال است. طول دوره رشد آن در کشت پاییزه 220تا 240 روزه است. این رقم در مرحله معرفی و نامگذاری می باشد.

 

 

 

رقم جدید SBSI 004 :

این رقم از ترکیب والد پدری (20448*DORO)  و والد مادری  (7112*436)بدست امده است. این رقم مقاوم به بیماری ویروسی ریزومانیا و متحمل به بیماری پوسیدگی ریشه است.متوسط عملکرد ریشه این رقم در مزارع آلوده50 تن در هکتار با عیار20درصد و عملکرد شکر 7تن می باشد. این رقم یک هیبرید دیپلوئید تک جوانه(منوژرم) دارای تیپ نرمال متمایل به قندی بوده و طول دوره رشد ان 180 روز است. این رقم مناسب کشت بهاره و در مزارع آلوده و غیر آلوده می باشد. این رقم در دست معرفی و نامگذاری می باشد.

 

رقم جدید SBSI 005 :

این رقم از ترکیب والد پدری SHR01-P12 و والد مادری  (7112*KWS)بدست آمده است. این رقم مقاوم به بیماری ویروسی ریزومانیا است و برای کشت در مزارع آلوده به این بیماری بسیار مناسب است. متوسط عملکرد ریشه، درصد قند و عملکرد شکر سفید آن به ترتیب 55 تن در هکتار ، 14 درصد و 5 تن شکر می باشد. این رقم یک هیبرید دیپلوئید تک جوانه(منوژرم) دارای تیپ نرمال و طول دوره رشد آن 180 روز است. این رقم مناسب کشت در مزارع آلوده بوده و در دست معرفی و نامگذاری می باشد.

 

رقم جدید SBSI 006 :

این رقم از ترکیب والد پدری SHR02-P4 و والد مادری  (KWS*SHR02)بدست آمده است. این رقم مقاوم به بیماری ویروسی ریزومانیا است و برای کشت در مزارع آلوده به این بیماری بسیار مناسب است. متوسط عملکرد ریشه، درصد قند و عملکرد شکر سفید آن به ترتیب 60 تن در هکتار ، 14 درصد و 4 تن شکر می باشد. این رقم یک هیبرید دیپلوئید تک جوانه(منوژرم) دارای تیپ نرمال و طول دوره رشد آن 180 روز است. این رقم مناسب کشت  در مزارع آلوده بوده و در دست معرفی و نامگذاری می باشد.

 

 

جکیده مقالات بخش تحقیقات به نژادی  (جدید)

يافته هاي علمي بخش بهنژادي

يافته هاي علمي تكنولوژي بذر

 

سایر فعالیت های بخش به نژادی

 

جمع آوري، احياء و ارزيابي منابع ژنتيكي گونه هاي جنس Beta

مقدمه : منابع ژنتيكي هر كشوری بزرگترين ثروت ملي آن كشور محسوب مي شود و مي توان گفت كه بيشترين وحساسترين نقش را در زندگي نسل حاضر و آينده ايفا مي كند. كشور ما با داشتن تنوع آب و هوايي و موقعيت خاص جغرافيايي يكي از غني ترين مناطق جهان از نظر تنوع ژنتيكي و پوشش گياهي محسوب مي گردد. براساس مطالعات به عمل آمده و سفرهای تحقیقاتی جهت جمع آوری گونه های این جنس در کشور مشخص شده است که علاوه بر فرم های علوفه ای و لبوئی چغندر که در اغلب مناطق مورد کشت و کار قرار می گیرند سه گونه B.maritima  (استان های خوزستان، هرمزگان و اردبیل)  B.lomatogona  (استان اردبیل) و B.trygina  (استان آذربایجان غربی) نیز در ایران وجود دارند. جمع آوري، حفظ و نگهداري ژرم پلاسم بومي و وحشي و ارزيابي خصوصيات ژنتيكي آنها و يافتن حتي يك ژن مفيد قابل انتقال از ژنوتيپي به ژنوتيپ ديگر امكان ايجاد تحول عظيمي را در كميت و كيفيت آن محصول در سطوح مختلف محلي، ملي و حتي بين المللي سبب می گردد.

 

 

 

تنوع ژنتيكي در چغندرهاي بومي ايران

در طول سالیان گذشته نمونه های مختلف لبوئی و علوفه ای جمع آوری شده از استان های مختلف در ستاد موسسه مورد بررسی قرار گرفته و خصوصیات مورفولوژیک و فیزیولوژیک آنها یادداشت برداری گردید. در مورد نمونه هائی که بذر کمی از آنها در دسترس بود اقدام به احیاء نمونه مورد نظر و تکثیر بذر آن در شرایط ایزوله گردید. صافی پوست ریشه و گردی آن از جمله صفات حائز اهمیتی بود که نسبت به انتقال آن به برخی از پایه های گرده افشان اقدام شد. در حال حاضر با استفاده از گرده افشان های فوق هیبریدهائی با فرم ریشه صاف و گرد تولید شده است که مراحل نهائی ارزیابی خود را می گذرانند. هیبرید صاف و گرد که طوقه کمتری دارند در زمان برداشت راحت تر برداشت شده و خاک کمتری نیز منتقل می نمایند. درصورت موفقیت این هیبریدها از نظر عملکرد و سایر خصوصیات کمی و کیفی میتوان از آنها در سطح وسیع در مناطق عاری از بیماری سود جست. جدول زير تعداد نمونه هاي جمع آوري شده از سطح کشور را نشان ميدهد.

 

 

تهيه رگه هاي تتراپلوئيد

بهره گيري از افزايش سطح پلوئيدي در بعضي از گياهان از جمله چغندرقند صفت مهمي براي اصلاح ارقام مي باشد. در چغندرقند برخی از ارقام تجارتي تريپلوئيد هستند كه حاصل تلاقي بين پایه نرعقیم ديپلوئيد و یک گرده افشان تتراپلوئيد مي باشند. تهيه رگه هاي تتراپلوئيد در ايران از سال 1344 و به همت شادروان دكتر نيك نژاد آغاز شد و اولين قدمها در جهت توليد پایه های تتراپلوئيد با استفاده از كلشي سين برداشته شد. با توجه به نياز مؤسسه تحقيقات اصلاح و تهيه بذر چغندرقند به گرده افشان هاي تتراپلوئيد آزمايشگاه سيتولوژي در سال 1349 احداث گرديد و تهيه پایه های تتراپلوئيد بطور مستمر شروع شد و هر ساله 5 گرده افشان ديپلوئيد با خصوصيات برتر که از برنامه های اصلاحی به نژادي انتخاب شده بودند تحت تیمار كلشي سين قرار گرفته و در قالب یک برنامه پنج ساله به پایه هاي تتراپلوئيد تبدیل می شدند.

از این پایه های تتراپلوئید به عنوان والد پدري (گرده افشان) در تلاقی با پایه های مادری مختلف و تهيه هیبریدهای تريپلوئيد استفاده شد که پس از ارزیابی هیبریدها، ژنوتیپهای برتر بعنوان ارقام تجارتی در اختیار کشاورزان قرار گرفت. تا كنون 120 رگه تتراپلوئيد خالص تهيه گرديده است كه در برنامه هاي به نژادي از آنها استفاده مي شود كه مي توان به استفاده از تتراپلوئيدهاي توليد شده در ارقام تجارتي  ,IC BR1 ، رسول و جلگه اشاره نمود.  

 

يك سلول تتراپلوئيد چغندرقند با 36 كروموزوم

 

ایستگاه تحقیقات فیروزکوه

مؤسسه تحقیقات چغندرقند از بدو تأسیس (1320شمسی) وظیفه اصلاح، تهیه و توزیع ارقام مختلف چغندرقند را در سطح کشور به عهده داشته و در اجرای این استراتژی یکی از موفقﺗرین مؤسسات وزارت جهاد کشاورزی محسوب می شود. این مؤسسه سالانه معادل   45-40 تن انواع بذر الیت و استوک و بیش از 50 ژنوتیپ چغندرقند را در مناطق مختلف کشور تهیه، کنترل و فرآوری میﻛند. بذر الیت چغندر قند که به طور هدفمند و به منظور پاسخگویی به نیاز کشور، در مناطق مختلف تهیه شده، جهت تکثیر وتولید بذر تجارتی به ایستگاه بذرگیری اردبیل ارسال می شود. یکی از مهمترین مناطق تولید بذر الیت چغندرقند ایستگاه فیروزکوه است. ایستگاه مذکور در سال 1320 شمسی در شرق استان تهران با ارتفاع  2000 متر از سطح دریا، 300 میلی متر متوسط بارندگی سالیانه و با دمای حداقل 27- و حداکثر 32+ درجه سانتی گراد یکی از مستعد ترین مناطق تولید بذر چغندرقند در کشور تشخیص داده شد. وجود خاکﻫای لومی شنی و رسی لومی، وفور ذخائر آبﻫای زیرزمینی، نزولات به موقع، خنکی هوا و وزش باد خنک و ممتد ناحیه گدوک در زمان گرده افشانی چغندرقند و ویژگیهای منحصر به فرد از نظر مسائل امنیتی تولید بذر (ایزولاسیون) از دیگر مزیتﻫای اقلیمی این منطقه جهت تهیه بذر الیت چغندرقند محسوب می شود. این ایستگاه دارای هفت قطعه ایزوله می باشد که هر یک از دیگری در فاصله ای مناسب قرار گرفته بطوری که فاصله لازم برای ایجاد شرایط ایزوله فراهم باشد. از این قطعات بسته به مساحت آن جهت تولید بذر پایه های استوک و یا پایه های مادری سینگل کراس نرعقیم استفاده می شود.