نام بخش :بهنژادي

دست آوردهاي جديد : 

 بخش به نژادي طي 4-3 سال گذشته يعني از سال 1380 به بعد توانسته است تعداد 5 رقم هيبريد منوژرم را اصلاح و در دسترس زارعين كشور قرار دهد. اين ارقام عبارتند از:

الف)   رقم رسول 

ب)      رقم شيرين

ج)      رقم 436

د)       رقم 7112

ه)       رقم زرقان

   معرفی ارقام جدید چغندرقند

از سال 1373، مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند جهت افزایش کمی و کیفی و مقاومت به امراض در ارقام چغندرقند منوژرم، به‌نژادی ارقام هیبرید را در دستور کار خود قرار داد. در سایه تلاش محققان مؤسسه در سال جاری دو رقم جدید به مجموع ارقام منوژرم هیبرید داخلی چغندرقند افزوده شد:

الف. رقم تریپلوئید « جلگه» : تلاقی بین رگهﻫای 7112 و 261 به‌عنوان یک دورگ ساده ( سینگل کراس) جدید از خصوصیات بذری و محصولی خوبی برخوردار بوده‌است، از ترکیب دورگ حاصل (261 ×7112) به‌عنوان پایه مادری و والد گرده افشان (Jot18+19669)، هیبرید منوژرم جدید که یک رقم تریپلوئید است بدست آمد. از خصوصیات این رقم، تولید محصول ریشه بالا با تیپ NE است. در آزمایشﻫای سازگاری بیشترین میزان قند( حدود 19/14 تن درهکتار) را در میان ارقام تجارتی در منطقه میاندوآب تولید کرده است که نسبت به چهار رقم شاهد خارجی و داخلی برتری معنی‌داری داشته است.

 آزمایشﻫای سازگاری به مدت سه سال (1382-1380) در شش منطقه کرج، مشهد، شیراز، میاندوآب و همدان نشان داد که سازگاری این رقم در حد قابل توجهی وسیع است. رقم جلگه برای مناطقی از کشور با دوره‌رشد نسبتاً طولانی(مانند مناطق گرمسیر استان همدان، فارس و آذربایجان‌غربی) مناسب است. پیشﺑینی می‌شود سالانه 30 هزار هکتار از اراضی که دارای دوره‌رشد نسبتاً طولانی هستند، زیر کشت این رقم قرار گیرد. در این صورت، میزان صرفه‌جویی ارزی در مقایسه با ورود بذر از خارج کشور سالانه 250میلیارد ریال خواهد بود.

 ب. رقم دیپلوئید (گدوک): این رقم یک رقم دیپلوئید با پایه مادری سینگل‌کراس(7112× 436) است. این هیبرید پس از هیبرید تریپلوئید جلگه در برنامه کار به‌نژادی قرار گرفت و متعاقب آن اصلاح شد. آزمایشﻫای پایه برای تهیه این رقم از سالﻫا قبل شروع شده بود و نهایتاً پس از انجام آزمایشﻫای متعدد در خصوص کیفیت والدﻫای گرده‌افشان دیپلوئید، منجر به تولید دو والد 181 و 191 شد. هردو والد به بولتینگ و سرکوسپورا مقاومت نشان دادند و از ترکیب ( 7112× 436) به‌عنوان پایه مادری و 191+181 به‌عنوان والد گرده‌افشان، بهترین هیبرید ممکن که از لحاظ صفات مهم عملکرد ریشه، عیارقند و راندمان استحصال نسبت به شاهد برتری دارد، حاصل شد. آزمایشﻫای سازگاری این رقم در مناطق مختلف کرج، مشهد، شیراز، میاندوآب، اصفهان و بردسیر کرمان نشان داد که متوسط عملکرد این هیبرید 21/63 تن در هکتار ریشه و 42/10 تن قند در هکتار است. رقم گدوک از نظر تیپ جزء ارقام نرمال قند (NE) محسوب می‌شود. زراعت این رقم در مناطق معتدل نسبتاً سرد استانﻫای فارس، اصفهان، همدان، آذربایجان‌غربی، کرمان و خراسان و به‌ویژه برای کشت در همدان، بردسیر کرمان و مشهد قابل‌توصیه است. پیشﺑینی می‌شود که این رقم حدود 15 هزار هکتار از اراضی سطح زیرکشت چغندرقند در مناطق معتدل سرد را به‌خود اختصاص دهد که در این‌صورت، میزان صرفه‌جویی  ارزی در مقایسه با ورود بذر از خارج کشور سالانه 260 میلیارد ریال خواهد بود.

عنوان يافته تحقيقاتي : رقم تريپلوئيد مقاوم به بولتينگ و متحمل به بولتينگ و  سركوسپورا(رسول)

مقدمه :نتايج تحقيقات نشان داد كه د ر جنوب كشور ( استان خوزستان )توليـد چغندرقند به دليل كاهش هزينه توليد آن د رمقايسه با مناطق كشت بهاره از اهميت خاصي برخوردار است . از مشكلات بهنژادي توليد چغندرقند در خوزستان بولتينگ و بيمـــاري سركوسپوراست . بر اين اساس د رسال 1373 تحقيقـات بهنژادي در جهت تهيه ارقام مقاوم به بولتينگ و سركوسپورا شروع شد و درتهيه نرعقيم هاي مقـــاوم به بولتينگ و متحمل به سركوسپورا و هچنين تتراپلوئيد هاي مطلوب منطقه شروع گرديد. در سال 1377 هيبريدهاي تريپلوئيد براساس نرعقيم هاي سينگل كراس در خوزستان و در سطح وسيع كشت شد. در سال 1378 نيز درمناطق مختلف در آزمايشات ترويجــــي شركت نمودند و براين اساس دو رقم تريپلوئيد مقاوم به بولتينگ و متحمل به سركوسپورا شناسائي و معرفي گرديد. از يكي از اين ارقام در ســــال 1379 حدود 60-50 هزار يونيت بذر منوژرم توليد خواهد شد.

مشخصات رقم : يك رقم تريپلوئيد است كه تتراپلوئيد آن ( 19669+jot18) و پايه نر عقيم آن 261×231IRI مي باشد. تيپ آن نرمال ( N) است . سطح سبز آن بسيار يكنواخت مي باشد. كيفيت آن در حد بالائي است . اين رقم در آزمايشات ترويجي حدود 85 تن ريشه و 11 تن قند د رهكتار توليد نموده است . در سال زراعي 1378 د رمناطق كشت بهاره در سطح 17 هكتار حدود 3/64 تن در هكتار ريشه با عيار قند 5/14% و حدود 323/9 تن قند توليد نموده است . در ساير مناطق نيز از 45 تن تا 85 تن در هكتار ريشه توليد نموده است .

رقم تريپلوئيد چغندرقند مقاوم به بولتينگ و متحمل به سركوسپورا

توصيه هاي زراعي : رقم تريپلوئيد منوژرم مذكور كه در دست نام گذ اري است از تيپ NE مي باشد و براي مناطــق كه دوره رشد نسبتـا" طولاني دارند توصيه مي شود. در شرايط خوزستان و مغان از برتري نسبــي نسبت به ارقام شاهد برخوردار است . توصيـــه هاي كودي آن براساس برآورد اداره خاكشناسي محل كاشت قابل پيش بيني خواهد بود. زمان كاشت آن در نيمه دوم شهريور و زمان برداشت آن اول خرداد توصيه ميشود.

عنوان يافته تحقيقاتي : رقم چغندرقندديپلوئيد منوژرم هيبريد شیرین

مقدمه : برنامه بهنژادي اين رقم از سـال 1373 شـروع شده است و گرده افشانهاي مختلف ديپلوئيد در مناطق كشت بهاره و پا ئيزه براي صفات مختلف مورد ارزيابي قرار گرفتــه اند. در مناطق كشت پائيزه صفات كمي و كيفي از جمله عملكرد ريشه ، عيارقند و خلوص شربـت و همچنين مقاومت به بولتينگ و سركوسپورا براي والدين پدري و مادري اين رقم تعيين گرديد . كليه صفات مذكور اين رقم همراه با شاهد به دقت مورد ارزيابي قرار گرفت .

مشخصات رقم : اين رقم از تيپ قندي (Z) است که جدیدا معرفی شده است .در آزمايشات سازگاري نشان داده كه عيارقند و خلوص شربت بسيار بالاست . مقاومت به بولتينگ ان بسيار زياد است ولي به بيماري سركوسپورا  تا حدودی مقاوم است . دوره رشد آن 170-160 روزاست .

رقم چغندرقند ديپلوئيد هيبريد منوژرم 231 * 261 * 226

توصيه هاي زراعي : أين رقم براي مناطق سرد سير و معتدل سرد توصيه مي شود. و در منطقه دزفول بايستي بصورت كرپه كشت شود لذا بايستي در مناطق پائیزه  آبانماه كشت شود و برداشت آن بهتر است در نيمه دوم ارديبهشت ماه انجام بگيرد . تاخير كشت آن به دليل فرار از بيمـــاري سركوسپورا بوده و دوره رشد را كوتاه مي نمايد. در مناطق سردسير به محض برطرف شدن دوره سرما بايستي زودتر اقدام به كشت آن گردد.

عنوان يافته تحقيقاتي : تهيه منابع مقاومت به بولتينگ در رگه هاي منوژرم چغندرقند

مقدمه : در ايران اصلاح و توليد بذر منوژرم و تك جوانه چغندرقند از سال 1336 شروع شده است. شادروان مهندس قره باغي در سال 1335 در مسافرت به آمريكا مقداري از بذر منوژرم ژنتيكي كه توسط آقاي ساويتسكي تهيه شده بود به ايران آورد و اين بذر مبناي بررسي هاي تهيه و اصلاح بذر منوژرم در كشور مي باشد. با وجود دو كارخانه قند در استان خوزستان و وجود امكان كشت مكانيزه در حوزه عمل كارخانه هاي قند اهواز و دزفول مؤسسه تحقيقات اصلاح و تهيه بذر چغندرقند اصلاح ارقام منوژرم مقاوم به بولت (ساقه روي) را در برنامه تحقيقات به نژادي خود قرار داد. با ارزيابي رگه هاي منوژرم توليدي در منطقه صفي آباد و دست يابي به رگه هاي مقاوم به ساقه روي نسبت به انجام مقايسه عملكرد آنها اقدام شده است.

شرح يافته و توصيه هاي كاربردي : از رگه هاي منوژرم توليد شده در ستاد مؤسسه هر سال براساس نتايج بدست آمده از ارزيابي رگه ها به منظور تعيين مقاومت به بولت(ساقه روي) و پس از ازدياد آنها در كرج در شرايط كاملاً ايزوله در قطعات مجزا شده توسط اسكرينهاي پارچه اي جهت انجام آزمايشات مقاسه محصولي به مركز تحقيقات كشاورزي صفي آباد ارسال گرديده است از نتايج حاصله از آزمايشات معلوم گرديده است كه :

رگه هاي منوژرم ديپلوئيد 72-21591 ، 67-16581 ، 67-16583 ، 72-21587 ، 72-21588 و 72-21589 با عملكردهاي بالا و عيارقند خوب و نيز مقاومت به بولت (ساقه روي) مي باشند.

اهميت اقتصادي افته : هرسال بذور منوژرم مورد نياز كارخانه قند دزفول از خارج از كشور تهيه مي شود كه مستلزم پرداخت هزينه هاي ارزي گزافي مي باشد. با اصلاح اين رگه ها و قرار گرفتن در برنامه هاي به نژادي علاوه به اينكه از خروج ارز جلوگيري به عمل مي آيد ارقامي تهيه خواهد شدكه با شرايط محيطي منطقه كاملاً سازگار بوده و محصولي با كميت و كيفيت مطلوب توليد خواهند كرد.

جدول عملكرد ريشه و عيارقند در رگه هاي مقاوم به بولت

عنوان يافته تحقيقاتي : جمع آوري – احيا و ارزيابي منابع ژنتيكي گونه هاي جنس Beta

مقدمه : منابع ژنتيكي هر كشور از بزرگترين ثروت هاي ملي آن كشور محسوب مي گردد و مي توان گفت كه بيشترين وحساسترين نقش را در زندگي نسل حاضر و آينده ايفا مي كنند. كشور ما با داشتن تنوع آب و هوايي و موقعيت خاص جغرافيايي يكي از غني ترين مناطق جهان از نظر تنوع ژنتيكي و پوشش گياهي محسوب مي گردد. براساس نقشه پراكندگي جهاني جنس Beta در بخش Beta گونه هاي زراعي در تمامي سطح كشور و گونه هاي بخش corollinea در استانهاي شمال غربي كشور وجود دارد. در حال حاضر هيچگونه شكي وجود ندارد كه كشاورزي مدرن و پيشرفته بر محور تحقيقات استوار است. تحقيقات مربوط به اصلاح نباتات هسته مركزي تحقيقات كشاورزي را تشكيل ميدهد. جمع آوري، حفظ و نگهداري ژرم پلاسمهاي بومي و وحشي و ارزيابي خصوصيات ژنتيكي آنها و يافتن حتي يك ژن مفيد قابل انتقال از ژنوتيپي به ژنوتيپ ديگر امكان ايجاد تحول عظيمي را در كميت و كيفيت آن محصول در سطوح مختلف محلي، ملي و حتي بين المللي را مي تواند سبب گردد.

تنوع ژنتيكي در چغندرهاي بومي ايران

شرح يافته و توصيه هاي كاربردي : گونه هاي بومي و زراعي چغندر از استانهاي مختلف جمع آوري گرديده است و مورد ارزيابي قرار گرفته است جدول زير تعداد نمونه هاي جمع آوري شده را نشان ميدهد.

تعداد نمونه هاي جمع آوري شده گونه هاي جنس Beta

بررسي خصوصيات ژنتيكي B. lomatogona انجام يافته و در اين راستا معلوم شده است كه اين گونه به خشكي مقاوم بوده و نسبت به زنگ چغندرقند حساس مي باشد. بررسي خصوصيات ژنتيكي گونه B. vulgaris sp maritima تحت بررسي است و مشخص شده است كه گياهي يكساله است و نسبت به سركوسپورا متحمل و نسبت به سفيدك سطحي حساس مي باشد. بررسي خصوصيات ژنتيكي گونه B. vulgaris sub. sp vulgaris ادامه دارد و در ارزيابي هاي انجام شده خصوصيات مرفولوژيكي و تكنولوژيكي آنها معلوم گرديده است شكل زير وضعيت تنوع ژنتيكي را در يك نمونه مورد بررسي نشان ميدهد.

اهميت اقتصادي : منابع ژنتيكي به عنوان منابع تجديد شدند كه در معرض انهدام قرار دارند مي توانند به عنوان ثروت پايان ناپذير از آنها استفاده نموده. در بهره گيري از اين منابع مي توان به ژنهاي مقاوم به آفات و امراض اشاره نمود كه مي توانند تحولي در اصلاح ارقام مقاوم چغندرقند در سطوح ملي و بين المللي بوجود آروند.

عنوان يافته تحقيقاتي(آزمایشگاه سیتولوژی) : تهيه رگه هاي تتراپلوئيد

مقدمه : بهره گيري از افزايش سطح پلوئيدي در بعضي از گياهان از جمله چغندرقند صفت مهمي براي اصلاح ارقام مي باشد. در چغندرقند اكثر ارقام تجارتي تريپلوئيد هستند كه حاصل تلاقي بين ميل استريل ديپلوئيد و تتراپلوئيد گرده افشان مي باشد. تهيه رگه هاي تتراپلوئيد در ايران از سال 1344 و به همت شادروان دكتر نيك نژاد آغاز شد و اولين قدمها در جهت توليد ارقام تتراپلوئيد با استفاده از كلشي سين برداشته شد. با توجه به نياز مؤسسه تحقيقات اصلاح و تهيه بذر چغندرقند به رگه هاي تتراپلوئيد آزمايشگاه سيتولوژي در سال 1349 احداث گرديد و تهيه ارقام تتراپلوئيد بطور مستمر شروع شد و هر ساله 5 رقم ديپلوئيد با خصوصيات برتر به نژادي انتخاب و با استفاده از محلول كلشي سين نسبت به تهيه رگه هاي تتراپلوئيد اقدام شده است.

يك سلول تتراپلوئيد چغندرقند با 36 كروموزوم

شرح يافته و توصيه هاي كاربردي : با كشف برتري هيبريدهاي تريپلوئيد بر پايه ميل استريل سيتوپلاسمي و نياز به توليد ارقام تريپلوئيد خالص و آنيزوپلوئيد (مخلوطي از ديپلوئيد – تريپلوئيد و تتراپلوئيد) در سطح تجارتي، ضرورت داشت كه از رگه هاي تتراپلوئيد در سطح وسيع استفاده گردد. به همين منظور هر ساله 5 رگه ديپلوئيد با خصوصيات برتر به نژادي با محلول كلشي سين تيمار گشته و پس از كنترل كروموزومي و انتخاب تك بوته هاي تتراپلوئيد در 5 سال متوالي رگه هاي تتراپلوئيد حاصل مي شود كه به عنوان والد پدري (گرده افشان) در تهيه ارقام تريپلوئيد از آنها استفاده مي شود. تا كنون 120 رگه تتراپلوئيد خالص تهيه گرديده است كه در برنامه هاي به نژادي از آنها استفاده مي شود كه مي توان به استفاده از تتراپلوئيدهاي توليد شده در ارقام تجارتي IC3,IC2,IC1 اشاره نمود.

اهميت اقتصادي يافته : با استفاده از رگه هاي تتراپلوئيد نسبت به تهيه ارقام تريپلوئيد خالص IC3,IC2,IC1 اقدام شده است كه اكنون نزديك به 50% سطح كشت چغندرقند كشور را پوشش ميدهد. اهميت اين ارقام به حدي بود كه در جشنواه خوارزمي برنده جايزه اول جشنواره گرديد.

قسمت دوم