نام واحد :تكنولوژي بذر

عنوان يافته تحقيقاتي:دستيابي به تكنولوژي پوشش دادن بذر تك جوانه چغندر قند

مقدمه:با توجه به خصوصيات فيزيولوژيكي چغندر قند اين گياه جهت رشد و ذخيره مطلوب قند نياز به كشت در فواصل خاص دارد (20 سانتيمتر روي رديف ) لذا در صورت استفاده از بذورپلي ژرم ( چند جوانه اي ) زارع ناگزير به حذف بوته هاي اضافي و تحمل هزينه بسيار سنگين تنك مي باشد.محققين همواره بر آن بوده اند كه با شناخت متد و روشهاي مختلف و ارائه رهنمودهاي تحقيقاتي ؛ هزينه هاي توليد اين محصول را كاهش و زمينه افزايش محصول را فراهم آورند.به تدريج با حركتهاي قابل توجهي كه در امر تهيه بذر منوژرم و حذف عمليات پر هزينه تنك صـورت مي گرفت پديده اي نوين در صحنه زراعت چغندرقند ايجاد شد و اولين بار بذر منوژرم ژنتيكي به بازار عرضه گرديده كه توانسته ضمن برخورداري از عملكرد محصول بالا هزينه تنك را به ميزان بسيار قابل توجه حذف نمايددر همين راستا و با توجه به شرايط خاص بذر منوژرم محققين تكنولوژي بذر با تحقيقات پيگير موفق به شناخت تكنولوژي پوشش بذر( Coating ) و تهيه بذور پليت چغندر قند شدند.

شرح يافته و توصيه هاي كاربردي: پس از معرفي بذور منوژرم ژنتيكي(شكل 1)كه تحول بسيار مهمي در توليد اين محصول استراتژيك بشمـار مي آيد ؛ اين بذر در سطوح گسترده اي از اراضي مكانيزه چغندركاري كشت مي گردد ولي از آنجائيكه اين نوع بذر ستاره اي شكل بوده و داراي زوائدي بنام براكته در اطراف پوسته بذر (Pericarp ) مي باشد؛ مشكلاتي را از جمله گرفتگي منافذ بذر افشان در هنگام كشت پديد مي آورد لذا با توجه به اين نقصيه ؛ محققين تكنولوژي بذر با تحقيقات پيگير موفق به شناخت تكنولوژي پوشش بذر و تهيه بذور پليت(شكل2) چغندر قند شدند كه اين نوع بذر بدليل مشخصات فيزيكي خاص مي تواند با دقت كافي در فواصل دلخواه كشت گردد.

شكل 1

شكل 2

شناخت اين تكنولوژي ابتداء توسط موسسات تحقيقاتي اروپائي آغاز گرديده و امروزه اين تكنولوژي بصورت انحصاري در اختيار تعداد معدودي از شركت هاي توليد بذور اروپائي مي باشد. تحقيق پيرامون اين تكنولوژي از سال 1363 در آزمايشگاه تكنولوژي بذر موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه بذر چغندرقند آغاز گرديد كه پس از انجام 4 سال تحقيقات مستمر اين مؤسسه به اين تكنولوژي دست يافت.

اهميت اقتصادي :همانگونه كه قبلاً ذكر گرديد تكنولوژي پوشش دادن بذر بطور انحصاري در اختيار چندين شركت اروپايي و امريكايي قرار دارد و تهيه اين تكنولوژي هزينه بسيار بالائي را دربرخواهدداشت.بادستيابي به اين تكنولوژي علاوه بر جلوگيري از صرف هزينه بسيار بالا جهت وارد كردن تكنولوژي فوق مي توان ازمحسنات ديگر اين تكنولوژي بشرح زير ياد كرد :

1. استفاده از سم به همراه مواد پوشش دهنده و جلوگيري از مصرف بي رويه سموم كه ضمن صرفه جويي در مصرف سم موجب عدم آمادگي محيط خاك و زيست خواهد شد .

2. با توجه به اهميت هورمونهاي رشد گياهي در عملكرد محصول ؛ با استفاده از اين موادهمراه با لايه پوششي مي توان به سرعت رشد و قدرت جذب مواد غذايي افزود.

3. بالا بردن قدرت استقرار گياه در مزرعه ؛ عدم مرگ گياهچه و تراكم مناسب بزرگترين صرفه اقتصادي را در استفاده از بذور پوشش يافته خواهد داشت.

عنوان يافته تحقيقاتي:ساخت دستگاه تمام اتوماتيك درجه بندي بذر

مقدمه:بخشهاي تكنولوژي و كنترل بذر ‚ يكي از مراكز پژوهشي موسسات و شركتهاي تحقيقاتي وتوليدي بذر بوده و وظيفه تعيين خصوصيات كيفي بذور را بشرح زير و براساس استانداردهاي تعيين شده توسط موسسه بين المللي ISTA بعهده دارند :

قوه ناميه ؛ پلوئيدي؛جوانه زني؛ سرعت جوانه زني؛ وزن هزار دانه‌؛درصد رطوبت و ريز و درشتي بذر

عوامل فوق هر يك به سهم خود اثرات بسزائي در كيفيت و كميت محصولات داشته و لذا براي تعيين آنها دستگاههاي دقيقي وجود دارند كه تماماً ساخت كشور هاي خارجي است.

شرح يافته وتوصيه هاي كا ربردي: دستگاهي كه بتواند بطور اتوماتيك و با پتانسيل مورد لزوم در تحقيق ‚ بـذور را در اندازه هاي مختلف ( با فواصل كمتر از 5/0 ميليمتر و عندالزوم 25/0 ميليمتر ) طبقه بندي نمايد در كشور وجود نداشته و بخشهاي تحقيقاتي مربوطه ناگزيز بودند از وسايل ابتدائي از جمله جعبه هاي گريد دستي و ماشينهاي بوجاري آزمايشگاهي با غربالهاي محدود ( حداكثر 3 غربال ) كه فاقد كيفيت مطلوب براي طبقه بندي كامل بذر بوده استفاده نمايند. بر اين اساس در سال 1363 بخش تكنولوژي بذ ر موسسه تحقيقات اصلاح وتهيه بذر چغندر قند با توجه به تجربيات چند ساله خود؛ جهت افزايش ميزان دقت كارهاي تحقيقاتي و ايجاد امكانات پژوهشي دقيقتر؛ نسبت به طراحي مقدماتي دستگاه درجه بندي اقدام نمود و با همكاري بخش فني مهندسي موسسه سرمسازي رازي ؛ پس از 2 سال تلاش براي اولين بار دستگاه تمام اتوماتيك درجه بندي بذر را ساخته كه در حال حاضر در آزمايشگاه كنترل بذر موسسه مورد استفاده مي باشد و بايد گفت دستگاه مزبور كه با امكانات موجود در كشور ساخته شده يكي از جديدترين و كاملترين دستگاههاي تخصصي مربوط به تكنولوژي بذر ميباشد و از آن در اجراي طرحهاي تحقيقاتي مربوطه در زمينه بررسي رابطه ريز و درشتي بذر با استقرار بوته و عملكرد محصول ؛ كيفيت محصول ؛ انتخاب تك بوته هاي در شرف اصلاح (پروژن) و همچنين تعيين و كنترل خصوصيات كيفي بذور اليت و تجارتي به نحو مطلوب استفاده مي گردد.

اهميت اقتصادي : وجوه تمايز دستگاه فوق با نمونه هاي خارجي در بخش شرح يافته و توصيه هاي كاربردي بطور كامل توضيح داده شده و نمونه دستگاه فوق تاكنون در هيچ شركت توليدي ساخته نشده است.در سال 1363 كه دستگاه فوق طراحي و ساخته شده است دستگاه درجه بندي بذر با توانائيهاي كمتر 660/13 دلار قيمت داشته و اين بخش با همكاري بخش هندسي موسسه رازي موفق گرديد با صرف هزينه اي به اندازه 000/485/2 ريال نسبت به ساخت دستگاهي با تواناييهاي بالاتر اقدام نمايد.

شكل 3

عنوان يافته تحقيقاتي:ساخت محفظه شستشوي بذر

مقدمه :چغندرقند گياهي است از گونه Vulgaris Beta و از خانواده Chenopodiaceae كه بذر آن به دو صورت چند جوانه اي وتك جوانه اي توليد و عرضه مي گردد.بذر از قسمتهاي پوسته (Pericarp) و بافت ذخيره مواد غذايي ( Andosperm) و جنين تشكيل شده است كه پوسته نقش محافظت از بافت ذخيره اي و جنين را دارا مي باشد. ضخامت و مقاومت فيزيكي پوسته بذر در گياهان مختلف بسيار متفاوت و در بذر چغندر قند اين پوسته ضمن دارا بودن شكل فيزيكي خاص در مقابل نفوذ آب و هوا مقاوم مي باشد.در انجام آزمايشات جوانه زني ‚ مقاومت فيزيكي پوسته بذر چغندر قند به روشها ي مختلف مانند تيمار بذر با اسيد سولفوريك ‚ سائيدن سطح بذر بوسيله دستگاه ساينده پوليش بذر و خيساندن بذر در آب قابل نفوذ مي گردد.

شرح يافته و توصيه هاي كاربردي:بمنظور شناخت ويژگيهاي شستشوي بذر در آزمايشات ‚ لازم است به نكاتي اشاره شود :

• بر اثر شستشوي بذر مجاري تبادل آب و هوا بازگشته و بذر آماده جوانه زدن مي گردد.

• مواد بازدارنده متابوليسم با خيساندن بذر در آب حل شده و جوانه زني آٍسان مي گردد.

• شستشوي بذر با روش خاص در جدا شدن مواد زائد سطح بذر و ضد عفوني موثر مي باشد.

• عمل شتشو موجب از بين رفتن دوره خواب بذر (Dormancy) مي شود.

• سرعت جوانه زني بوسيله شستشو بالا مي رود.

با توجه به نكات فوق در انجام كليه آزمايشات كه نياز به جوانه زني سريع باشد عمل شستشوي بذر لازم و ضروري است و اين عمل بوسيله دستگاهي بنام محفظه شتشوي بـذ ر ( Chamber Washer Seed ‌) انجام مي پذيرد.در موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه بذر چغندرقند ‚ در بدو تاسيس آزمايشگاههاي سيتولوژي و كنترل بذر ‚ محفظه هاي فوق از خارج خريداري گرديده و در حال حاضر با توجه به گسترش كار ‚ تجهيز آزمايشگاهها امر ي ضروري است كه با توجه به مشكلات ارزي و گران بودن اين محفظه ها امكان خريداري آن وجود نداشته است . بنابه نياز ضروري موسسه ‚ در سال 1373 تصميم بر آن شد كه آزمايشگاه كنترل بذر با استفاده از امكانات موجود نسبت به ساخت اين وسيله اقدام نمايد كه با اتكال به خداوند متعال و مساعدتهاي مسئولين محترم موسسه و همكاران فعال و زحمتكش ‚ آزمايشگاه كنترل بذر با صرف هزينه اي بسسيار اندك ( 10/1 قيمت دستگاه ) اين دستگاه را با كيفيتي بالا و قابل قبول ساخته و مورد استفاده قرار داده است.

اهميت اقتصادي : همانگونه گه در شرح يافته ذكر شد بابت دستگاه فوق در گذشته مبلغ000/800/2 ريال هزينه گرديده و اين بخش با بهره گيري از توانائيهاي خود و امكانات موجود در كشور موفق گرديده با هزينه نمودن مبلغ 600/205 ريال ( حدود 7 درصد كل كميت دستگاه ) طراحي و ساخت دستگاه فوق در سال 1373 به انجام برساند.

عنوان يافته تحقيقاتي: معرفي بذر درجه بندي شده

مقدمه: اصلاح و توليد ارقام چغندرقند پر محصول و سازگار با شرايط آب و هوائي مختلف به منظور كاهش هزينه هاي توليد و تامين نيازهاي چغندركاران و كارخانه هاي قند كشور يكي از هدف هاي مهم موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه بذر چغندرقند مي باشد.نقش بذر‚ كه يكي از مهمترين عوامل توليد چغندرقند است‚ در جهان زماني مورد توجه قرار گرفت كه بذر چند جوانه اي جاي خود را به بذر تك جوانه داد ‚ زيرا اين جايگزيني حذف هزينه تنك در زراعت چغندر قند را سبب گرديد. تراكم بوته منا سب در زراعت چغندرقند از طريق عمليات تنك انجام شده كه هزينه كارگري نسبتاً زيادي را شامل مي شود.مزايا و محدوديتهاي بذر هاي مختلف به زارعين اين امكان را ميدهد تا با توجه به ساختمان خاك ‚ امكانات مكانيزه در مراحل كاشت ؛ داشت ؛روشها آبياري و شرايط آب و هوايي بذر مناسب را تهيه نمايند.

شرح يافته و توصيه هاي كاربردي:در حالت طبيعي بذر چغندرقند چند جوانه است (شكل 1) كه پس از كاشت ؛ 2 الي 5 جوانه از آن توليد مي شود . اين نوع بذر در روش كاشت سنتي و زمين هايي كه خاكهاي سنگيني دارند و تهيه زمين بهخوبي انجام نمي شود ؛ مورد استفاده قرار مي گيرد.

شكل 1

در چنين شرايطي امكان دستيابي زارع به تراكم مناسب بوته فراهم مي آيد ولي معايب فراواني را در بر خواهدداشت .به منظور بر طرف نمودن عيوب بذر چند جوانه معمولي(شكل 2) مي توان بذرها را توسط ماشينهاي بوجاري به اندازه هاي مختلف درجه بندي نمود كه بذر تهيه شده را “ چند جوانه درجه بندي شده يا كاليبره“ (شكل 3) مي گويند.

شكل 2

شكل3

بطور مثال بذر چند جوانه اي كه بين 5/4 - 5/3 ميلي متر است در يك گروه و بذرهاي بين 6- 5/4 ميلي متر نيز در گروه ديگر قــرار مي گيرند.در مقايسه با بذر چند جوانه معمولي ؛ بذر چند جوانه درجه بندي شده براي كاشت مكانيره مناسبتر است.

اهميت اقتصادي :علاوه بر مشكلات زراعي فراوان استفاه از بذور چند جوانه معمولي بايد از ديدگاه اقتصادي نيز به مصرف اين نوع بذور توجه ويژه داشت.هزينه هاي بكار گيري براي تنك ‚ آبياري اضافه براي هر مرحله تنك ‚ عدم دستيابي به ريشه هاي يكنواخت و عملكرد پائين محصول از مواردي است كه زارعين چغندركار را همواره دچار زيانهاي اقتصادي مينمايد.